X
تبلیغات
تاریخ و هنر - خلاصه‌ي كتاب علم و تمدن در اسلام نوشته‌ي سيدحسين نصر، ترجمه‌ي احمد آرام، تهران: خوارزمي، 1359 ، چاپ
فرهنگ و هنر ایرانی در گذر تاریخ ایران نویسنده وحید عابدین پور- سمائي

مؤسسات تعليمات عالي

نخستين مورد از اين دسته مراكز، بيت‌الحكمه يا خانه‌ي دانش در سال 200 به فرمان مأمون تأسيس شد. كتابخانه و رصدخانه نيز در كنار آن وجود داشت. در آن فلسفه و علوم طبيعي تدريس مي‌شد.

يكي از علت‌هاي توجه فراوان به علوم پيش از اسلام، مبارزه‌ي علمي جهان اسلام با علما و فلاسفه‌ي خارج از اسلام بود.

تا قرن چهارم، سازمان اصلي تعليم و تربيت غير از مكتب،‌ مجلس بود كه رئيس آن شيخ يا حكيم يا استاد بود.

در 395 الحاكم بامرالله فاطمي در قاهره دارالعلم را ساخت و در آن رياضي و طبيعيات تدريس مي‌شد. در نيمه‌ي دوم قرن پنجم اين سازمان با مدارس نظاميه در بغداد و نيشابور به كمال رسيد. صلاح‌الدين ايوبي در بيت‌المقدس مدرسه‌اي ساخت. سلسله‌ي موحدون در افريقا مدارسي ساختند. در بغداد مدرسه‌ي مستنصريه، در سمرقند اميرتيمور گوركاني مدرسه ساخت، صفويان نيز در شهرهاي اصفهان و شيراز و مشهد مدارسي ساختند.

مدرسه‌ي قرويين فاس مراكش قديمي‌ترين دانشگاه جهان است، جامع الازهر قاهره هزار سال قدمت دارد.

مقايسه‌ي مدارس شيعه و سني

مدارس شيعه و سني از نظر روش يكسان هستند. در هر دو نوع، يك مدرس يا استاد حضور دارد و يك نايب استاد و شخصي با عنوان معيد كه وظيفه‌ي تكرار درس استاد و رفع اشكال دانشجو را به عهده دارد.

مدارس شيعه و سني از نظر برنامه‌ي درسي با هم تفاوت دارند. در مدارس سني، فقه و علوم اسلامي، قران،‌ حديث، تفسير، كلام،‌ ادبيات عرب و گاه فلسفه و رياضي تدريس مي‌شود. در مدارس شيعه گذشته از اين تمايل به علوم پيش از اسلام كه به آن علوم اوايل نيز گفته مي‌شود، بيشتر است.

رابطه‌ي شاگرد و استاد در مدارس اسلامي،‌ صميمي، محترمانه و بدون تكلف و بركنار از مقررات خشك آكادميك است. سازمان‌هاي تعليمي پس از قرن‌هاي نهم و دهم رو به انحطاط رفت.

رصدخانه

سازمان مشخص علمي براي رصد ستارگان و آموزش نجوم است. ريشه‌ي اسلامي دارد. نخستين مورد آن، شماسيه در بغداد به دستور مأمون در سال 214 احداث شد. از جمله ديگر رصدخانه‌ها بتاني در رقه، عبدالرحمن صوفي در شيراز است. از قرن چهارم، بيشتر گسترش يافت. نخستين رصدخانه‌ي شاهي را ملك‌شاه سلجوقي ساخت. رصدخانه‌ي طليطله در نجوم اروپا تأثير داشت. رصدخانه‌ي مراغه اوج تكامل رصدخانه است. يك سازمان مفصل علمي بود و همه‌ي شاخه‌هاي علوم در آن تدريس مي‌شد. دانشمندان بسياري از سراسر جهان در آن حضور داشتند. اوج شهرت رصدخانه در اسلام نمونه‌ي الغ‌بيگ نواده‌ي تيمور در سمرقند است. اين رصدخانه‌ي به‌علاوه‌ي رصدخانه‌ي استانبول، حلقه‌ي انتقال نجوم به دنياي مغرب‌زمين بودند.

بيمارستان‌ها

مراكز آموزش طب و درمان بيماران بودند. نخستين بيمارستان در سال 88 به فرمان وليد بن عبدالملك در دمشق ساخته شد، بيمارستان‌هاي منصوريه در قاهره و نوريه در دمشق.

+ نوشته شده در  شنبه 9 دی1391ساعت 8:45  توسط  عابدین پور ، سمائي  |